Pl / En / It / Fr
Projekty
imageees
imageees
imageees
Nehrybka i Pikulice. Miejsca Pamięci.

 „... W dżdżysty,  lutowy  ranek  1944  r.  przyjechaliśmy  po  czterech  dniach  podróży w bydlęcych wagonach z Witrendorfu (Oflag 83 — Soltau — dop. aut.) do Przemyśla, dużego miasta w Polsce i stąd mieliśmy już pieszo, dźwigając toboły, dojść do Stalagu 327/7.  Ludność  wyległa  do  okien,  powiewała  rękami,  pozdrawiając  nas  milcząco   i rzucała nam nieprzerwanym deszczem kawałki chleba, papierosy, inne rzeczy, co kto może. Pochodowi przez miasto naszej kolumny, około tysiąca oficerów, towarzyszyły wzruszające sceny. Widziałem dzieci szkolne, które z tornistrów wyjmowały swoje śniadania i podawały je nam, drżące i uszczęśliwione: robotników idących do pracy, którzy   oddawali    nam   swój   posiłek   w   nadzwyczajnym   wyścigu    serdeczności     i solidarności, podczas gdy eskortujący nas żołnierze niemieccy usiłowali oddalić cywilów kolbami karabinów klnąc i wygrażając na wszystkie strony. Najmocniej jednak wzruszył mnie szlachetny i bezinteresowny uczynek starej i prostej kobiety. Szła obok    w pewnej odległości od kolumny, jakby nigdy nic i nagle korzystając ze sposobnej chwili, podbiegła i wręczyła pierwszemu z brzegu spory bochenek chleba, po czym nie czekając na podziękowanie, nawet nie spojrzawszy na nas, by w oczach naszych wyczytać wdzięczność, odwróciła się odchodząc skąd przyszła. Chleb ten przyjęły moje ręce. Chciałbym Panie Redaktorze podziękować tej kobiecie za pośrednictwem Pańskiego pisma i spłacić w ten sposób dług, który mi od 20 lat ciąży. Niech Bóg wynagrodzi temu narodowi wszystkie jego cierpienia i to, co uczynił dla mnie oraz dla wszystkich internowanych, że odejmując sobie od ust tę odrobinę chleba, jaką miał, ulżył męce tylu obcych mu ludzi...". - Podporucznik Pietro Feraci z Alcamo

Projektowany teren znajduje się we wsi Nehrybka w Polsce położonej w województwie podkarpackim w bliskim sąsiedztwie miasta Przemyśl. Podczas II Wojny Światowej znajdował się tam Obóz jeniecki. Obóz w Nehrybce mieścił  się  w  koszarach  radzieckiej  Straży  Granicznej  (obecnie zabudowania obozu znajdują się na terenie fabryki "Polna") i miał powierzchnię ok. 4 ha. Na jego terenie znajdowało się 12 budynków mieszkalnych oraz baraki. Między jesienią 1941 a latem 1944 r. było tu kilkadziesiąt tysięcy żołnierzy z wielu narodów ZSRR. W lecie 1943 r. w Nehrybce, gdzie jednorazowo przebywało do 10 tys. osób, pojawili się Holendrzy, kilkuset żołnierzy kanadyjskich i jugosłowiańskich. Po przewrocie we Włoszech i obaleniu Mussoliniego przybyli jeńcy z włoskiej „Arminy” od jesieni 1943 r. do wiosny 1944 r. przebywało ok. 5- 6 tyś. włoskich żołnierzy (w tym 1 generał, 54 pułkowników i 160 oficerów niższej rangi). Niemcy nakłaniali włoskich żołnierzy do wstąpienia do jednostek armii włoskiej Republiki Salo wiernych Mussoliniemu (lojalnych wobec Niemiec i Hitlera). Opornych masowo rozstrzeliwano   i chowano m.in. na terenie poaustiackiego fortu. Padali ofiarą głodu, zimna, czerwonki, tyfusu i egzekucji dokonywanych na oficerach. W 1962 r. odkryto masowy grób ze szczątkami 669 Włochów, których gestapo nie zdążyło już spopielić. To ich m.in. pamięć uczczono pomnikiem odsłoniętym w 1969 r., w miejscu eksterminacji jeńców. Niewiele wiemy o życiu jeńców, ale zachowane relacje świadków, którzy je widzieli, są przerażające ("otrzymywali chleb z mąki uzyskanej z przemiału trocin i słomy. Głód był tak wielki, że wewnątrz lagru nigdzie nie było trawy”). Okoliczna ludność z narażeniem życia podrzucała jeńcom żywność, papierosy, odzież, lekarstwa. Świadectwo jej heroizmu dał jeden z nielicznych ocalałych więźniów Stalagu 327 - ppor. Pietro Feraci z sycylijskiego Alcamo, który w lutym 1944 r. z tysiącem innych oficerów szedł z przemyskiego dworca do obozu. Włosi nie zapominają o Nehrybce. W Mediolanie, na wystawie ANED (organizacja ofiar faszyzmu, prześladowań politycznych i więźniów obozów koncentracyjnych) znajduje się gablota z pamiątkami po więźniach Stalagu 327, w tym 12 listami z niego wysłanymi.

Stan obecny

Obecnie na miejscu znajduje się zdewastowany pomnik z 1969r. Od czasu do czasu miejsce było odwiedzane przez obywateli włoskich, kanadyjskich, holenderskich  i jugosłowiańskich i kilkunastu innych państw Europy. Jednak miejsce nie oddaje szacunku zmarłym, a pomnik przy ul. Obozowej jak i historia tego miejsca zaczyna być zapomniana przez ignorancje i brak środków.

Założenia projektowe

Nadrzędnym celem projektu jest nadanie miejscu nowej formy, funkcji, jakości oraz  uwydatnienie   historii,   tak,   aby  tragiczne   wydarzenia   zostały  upamiętnione, a znaczenie miejsca mogło przywrócić godność ofiarą.  Projekt ma za zadanie scalić i ugruntować wartości uniwersalne, czyli wartość życia i godność każdego człowieka. Projekt poprzez formę, funkcje i konstrukcje ma być czytany, jako tekst opowiadania,  na którego  kształt  składają się znaczenia :  „[…] zawsze postrzegałem  budowlę,   jako rodzaj tekstu, którego przeznaczeniem jest być odczytanym”.

Projekt składa się z dwóch muzeów oraz placu z granitowymi płytami upamiętniającymi poległych żołnierzy. Całość zagospodarowanego terenu oparta jest na kole z widocznie zaznaczonym centrum. Projekt zaznaczony jest w tamtejszym krajobrazie  granitowymi  filarami,  które  tworzą  obręcz  wyznaczającą  granicę  życia  i śmierci.

Centrum stanowi drzewo; dąb szkarłatny (Quercus coccinea) który wyróżnia się swoim intensywnym szkarłatnoczerwonym przebarwieniem jesienią. Jako soliter jego symbolika i wzniosłość staje się bardziej czytelna: wzrost, drabina do nieba, odradzanie się, jedność, wielkość, sprawiedliwość, miłość, ofiara, nadzieja, zmartwychwstanie, nieśmiertelność. Drzewo to symbol, życia jest to całkiem sprzeczne, co do historii miejsca, jednak odczytany, jako symbol zwycięstwa życia nad śmiercią daje nam całkowicie inny obraz w odniesieniu do historii.

Poprzez zróżnicowanie i ostre przecięcie terenu mamy wrażenie, że ziemia otwiera przed nami swoją ukrytą historię – historię tego miejsca. Jedyna, główna oś dodaje patetyczności i wyznacza nam drogę, która jest kolejnym elementem niosącym za sobą narrację. Człowiek ma możliwość uczestniczenia w zdarzeniu. Uczestnik drogi musi zejść poniżej poziomu terenu, aby dotrzeć do placu upamiętniającego ofiary zbrodni niemieckich.

Wchodząc w korytarz schodzący w dół odnosimy wrażenie, że jesteśmy wciągani przez korzenia historii. Kluczowym również elementem staje się brama. Przejście przez centrum dopełnia naszą podróż w historię i otwiera widok na główny plac otoczony ścianą z płyt granitowych.

Projekt zawiera w sobie dwa muzea. Pierwsze z nich to muzeum „medialne” gdzie zwiedzający przebywają drogę wyznaczoną promieniami światła, a puste ściany zaczyna wypełniać wyświetlany spektakl taneczny przedstawiający nam emocje  tamtych wydarzeń. Zostajemy wciągnięci w opowieść, przez co łatwiej jest nam zrozumieć i utożsamić się z tamtejszymi wydarzeniami.

Po przeciwnej stronie w prawym „skrzydle” znajduje się biblioteka, czytelnia gdzie możemy odsłuchać lub przeczytać wspomnienia żołnierzy zapisane i zachowane w postaci 12 listów oraz książkę podporucznik Pietro Feraci z Alcamo.

Zastosowane materiały

Głównie zastosowane zostały materiały popularne dla tego miejsca: granit naturalny i szlifowany, mamy też tutaj elementy stalowe np. drzwi i drewniane np. siedziska. Dodatkowo całość została stosownie podświetlona tak, aby w nocy uzyskać większy efekt.

Zewnętrzna forma projektu to głównie granitowe elementy. Filary otaczające obszar, mur oporowy oraz nawierzchnia zostały ujednolicone granitem naturalnym, szarym o chropowatej strukturze.

Ściany korytarza głównej drogi, zejścia tworzą imitację korzeni. Efekt został uzyskany przez połączenie kamienia o różnych formach, fakturach i grubości. Zastosowany został granit o naturalnej strukturze i grubości 0,8cm oraz granit szlifowany o grubości 0,5cm. Cała konstrukcja jest niezależna, podświetlona od tyłu, co uwydatnia łączenia, które tworzą „korzenie”.

Muzeum ”medialne” to pusta kamienna przestrzeń ze ścianami przygotowanymi do projekcji filmu. Ścieżka prowadząca do środka muzeum jest ziemista i delikatnie się obniża, co dodatkowo wyznacza trasę, jaką mamy pokonać. Kiedy zwiedzający dotrze na środek muzeum teren zaczyna być płaski, równolegle zaczyna się spektakl. Po zakończeniu dalej idziemy w tym samym kierunku w stronę znajdujących się na końcu drzwi wyjściowych.

Biblioteka, czytelnia to przestrzeń z przeszkloną ścianą otwierającą nam widok na główny plac. Kamienna podłoga została poprzecinana pasmami światła ( nawiązując do korzeni), stalowe belki dzielą przestrzeń na kilka stref. Całość cały czas jest zachowana w charakterze miejsca.

Główny plac to duża przestrzeń 3m niżej od powierzchni ziemi. Długa  granitowa ściana ułożona z granitowych płyt jest monumentalna i patetyczna dopełnia symbolikę miejsca.

avatar
Katarzyna Bodurka
Kraków
Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki
Plac Jana Matejki 13, Kraków, Polska
tel.: +48 12 632 13 31 | +48 12 632 48 96
www: asp.krakow.pl
e-mail: krakow@positivespace.pl
fb: positivespace
Przemyśl
Instytut Architektury Wnętrz PWSW
Ul. Tymona Terleckiego 6, 37-700 Przemyśl, Polska
tel.: +48 16 735 52 30 | +48 16 735 52 32
www: pwsw.pl/architektura-wnetrz
e-mail: krakow@positivespace.pl
fb: positivespace
Milan
Accademia delle belle Arti di Brera
Via Brera, 28, 20121 Milano, Włochy
tel.: 02 869551
www: accademiadibrera.milano.it
e-mail: krakow@positivespace.pl
fb: positivespace
Gent
Hogeschool Gent Koninklijke academie voor Schone Kunsten
Jozef Kluyskensstraat 2, 900 Gent, Belgia
+32 09 267 01 00
www: kask.be
e-mail: krakow@positivespace.pl
fb: positivespace
Strasburg
Lycee et CFA Le Corbusier
15, rue Lixenbuhl 67404 Illkirch-Graffenstaden
03 88 66 87 66
www: lyceelecorbusier.eu
e-mail: krakow@positivespace.pl
fb: positivespace
Paris
Paris


www:
e-mail:
fb: