Pl / En / It / Fr
Projekty
imageees
imageees
imageees
imageees
imageees
imageees
imageees
imageees
imageees
imageees
EFEMERYCZNA KULTURA WŁASNEJ TOŻSAMOŚCI

W sercu gór Beskidu Niskiego, w dolinie Wisłoki, leży Nieznajowa – nieistniejąca już dzisiaj wioska. W XVII w. wieś rozwijała się prężnie dzięki słynnym jarmarkom, była tu karczma, dwa sklepy. W 1780 pod nadzorem T. Rusynka wybudowano cerkiew grekokatolicką pw. śś. Kosmy i Damiana. Uważano ją za najpiękniejszą na obszarze łemkowszczyzny. Pod koniec lat 20. XX w. mieszkańcy przeszli na prawosławie i wybudowali kaplicę prawosławną. Wybudowano szkołę, były posterunek policji i poczta, pracowały 2 tartaki. W 1936 w Nieznajowej żyło 240 osób. Po wojnie Łemkowie zmuszeni zostali opuścić swoje gospodarstwa. W 1946 wszystkie domy i obie cerkwie stały opuszczone, ale nikt nie wracał do Nieznajowej. Wszystko uległo zniszczeniu. Po nieistniejącej wsi pozostaje coraz mniej śladów, są tu pozostałości cmentarza, widoczne jest miejsce po drewnianej cerkwi a całą dolinę zdobi jeszcze spora liczba krzyży przydrożnych i kapliczek. Natura powoli zaczyna tu odzyskiwać pierwotnie utracone tereny. To właśnie krajobraz, niosący przebogatą opowieść o ludziach i czasie, podyktował mi dobór metod działań projektowych eksponujących zarówno jego samego jak i elementy, które chcę w stopniu adekwatnym dla relacji do miejsca ożywić w projekcie. Temat mojej pracy projektowej to „Efemeryczna kultura własnej tożsamości”. Całość projektu obejmuje szereg różnych działań w krajobrazie. Cerkiew, niedopilnowana i opuszczona, zawaliła się z biegiem czasu. Plansza nr. 1 przedstawia zrekonstruowaną bryłę cerkwi w jej pierwotnej lokalizacji. Plansza nr. 2 przestawia opisy i mapy całej wioski oraz miejsc, do których odnoszę się w projekcie. „Rekonstrukcja” to dla mnie „przywrócenie”, oddanie tego co było kiedyś… – co by było, gdyby czas zadziałał wstecz? Jak pozwolić naturze działać samej sobie, by w efekcie działała według mojego życzenia? Jak może utworzyć pożądaną linię, kształt, obiekt? Wykorzystanie roślinności jako pierwiastka budulcowego w jej rodzimym krajobrazie było decydującym rozwiązaniem. Plansza nr. 3 W efekcie zdecydowałam się na stworzenie stalowej konstrukcji jej zewnętrznych krawędzi cerkwi w skali 1:1. Na konstrukcji można rozprężyć liny, po których może piąć się roślinność, tworząc określony kształt – budując cerkiew. Z biegiem czasu wprost proporcjonalnym do czasu destrukcji, zaczyna istnieć czas odrodzenia. W tworze widać różnice w oświetleniu, wyciszeniu dźwięku, odległościach i proporcji. Rodzi się, kwitnie, żółknie, opada, ginie. Z dawnej cerkwi zachowało się kilka elementów: portal wejściowy, belka tęczowa oraz ikona Deesis. Poprzez zaprogramowane technologie intermedialne mamy możliwość zobaczenia w/w elementów wewnątrz. Na podłożu widzimy trzy marmurowe płyty, na których znajdują się kod i opis, dzięki któremu poprzez działanie aplikacji i skierowanie swojego urządzenia w odpowiednie miejsce, można zobaczyć każdy zachowany element w docelowym miejscu. Plansza nr. 4. W miejscu starego posterunku policji znajdują się już tylko fundamenty. Chciałam utworzyć tu miejsce, w którym ludzie będą mogli zasięgnąć informacji, miejsce – odniesienie do historii wioski, mieszkańców. Co tutaj umiera, a możemy jeszcze to zatrzymać? Odpowiedzią stała się znów roślinność. W Beskidzie Niskim występuje 12 gatunków roślin umieszczonych w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin zagrożonych wyginięciem. Stworzyłam tutaj miejsce, w którym mogłyby one stale w pewnej formie istnieć. Najważniejszym ich elementem są nasiona, nie narażone jeszcze dekonstrukcję, ale ukierunkowanej jedynie na wzrost. Przechowywane są w kamieniach, umieszczonych po obu stronach długiego korytarza dawnego budynku. Na kamieniach znajdują się kody – informacje na temat roślin. Po bokach rozpięta po delikatnej konstrukcji, pnie się roślinność. Wewnątrz niej umieszczone są ścianki z ogniw fotowoltaicznych generujące prąd do odpowiednich warunków bytowania nasion oraz wytworzenia pary wodnej, która wypełnia przestrzeń, gdy nikogo nie ma wewnątrz, a oszyszcza się, gdy wejdziemy do środka. Plansza nr. 5. W ruinach starego tartaku zaprogramowano aplikację, dzięki któ®ej po wejściu do środka i oglądaniu przestrzeni na ekranie swojego urządzenia, widzimy animacje i elementy ukazujące jak dawniej tutaj pracowano i jak powoli stare ruiny zaczynają na nowo ożywać, wypełniając się drewnem. Plansza nr. 6. W niektórych miejscach wyraźnie widać zarysy rzutów domów, tzw. „chyży łemkowskich”. Dom to miejsce odosobnienia i spokoju. W wybranych miejscach po zabudowaniach zdecydowałam się zatem na stworzenie instalacji - schronienia. Z przezroczystych ścianek ogniw fotowoltaicznych wykonany został w pierwotnym miejscu domu częściowy obrys budynku chyży.. Ogniwa są nieczytelne ze względu na brak zabarwienia i refleksów. Z jednej strony zarys domu jest konkretny, z drugiej nie ma go w ogóle (przestrzeń nie jest domknięta). Po zarejestrowaniu wewnątrz ruchu zaczyna gromadzić się para wodna o niebieskawym zabarwieniu. Para domknięta przez ogniwa tworzy konkretny zarys domu, lub rozpływa się w dolinie. Wchodząc do środka, wchodzimy w interakcję z obiektem, który zaczyna nas osłaniać i chronić. Wśród bukowych, pojedynczych drzew, na obwodzie prostokąta i koła umieszczone zostały różnej wysokości drewniane pale. Po podejściu, znajdujemy na nich linearne rysunki związane z kulturą łemkowską - kody, które umożliwiają nam wirtualne obejrzenie procesu powstawania konkretnej grafiki na naszym urządzeniu. Jest to ukazanie procesu kondensacji - procesu odwrotnego do działania rozmycia, ukazanie „całunu natury”. Możemy dzięki temu zobaczyć, jak wyglądała dawna cerkiew oraz inne kulturowe elementy wioski. Estetyka w moim projekcie odgrywa rolę nadrzędną - dzieła są do niej dopasowywane w konsekwencji działań natury. Największe znaczenie plastyczne ma dla mnie stworzenie projektu, który piętnuje swoje znaczenie, nie dominując go jednak, lecz szanuje i akceptuje to, w czym musi się teraz na nowo zaklimatyzować. Konfiguracja elementów nie jest określona przeze mnie, ale przez ich pierwotny byt. Stawiam sobie za cel wręcz całkowicie nie ingerować w przekształcanie resztek zachowanych wspomnień, a wypielęgnować je, pozwolić im wzrosnąć wraz z czasem, nabrać sił. Jest to w każdym momencie odniesienie do pewnej opowieści. Odniesienie do kultury łemkowskiej, życia ludzi. Niejednokrotnie niedosłowne, będące zaledwie akcentem głównego wątku. Wszystko co widzimy, czego dotykamy jest swego rodzaju interfejsem do przestrzeni i czasu innych ludzi. Struktury w moim projekcie są zmienne, efemeryczne - to śpiew ptaków, światło, woda, ale także jedyny niemy świadek przykrych wydarzeń. Jak wielką historię za sobą niosą? Ile cierpienia za nią się „Los cerkwi w Nieznajowej oraz tylu innych, bezpowrotnie straconych obiektów winien stać się ostrzeżeniem a zarazem sygnałem do mobilizacji środków dla ratowania jakże licznych jeszcze, poważnie zagrożonych, podobnych zabytków. (…) Strata jego jest więc tym bardziej niepowetowana. równocześnie pozostaje uczucie zawodu – nikt przez całe lata nie zapobiegł i nie uratował tak cennego zabytku, będącego świadectwem przeszłości kulturalnej tych terenów.” [R. Brykowski]„Umarłych wieczność dotąd trwa, dokąd pamięcią się im płaci” [W. Szymborska]

avatar
Katarzyna Zielińska
Kraków
Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki
Plac Jana Matejki 13, Kraków, Polska
tel.: +48 12 632 13 31 | +48 12 632 48 96
www: asp.krakow.pl
e-mail: krakow@positivespace.pl
fb: positivespace
Przemyśl
Instytut Architektury Wnętrz PWSW
Ul. Tymona Terleckiego 6, 37-700 Przemyśl, Polska
tel.: +48 16 735 52 30 | +48 16 735 52 32
www: pwsw.pl/architektura-wnetrz
e-mail: krakow@positivespace.pl
fb: positivespace
Milan
Accademia delle belle Arti di Brera
Via Brera, 28, 20121 Milano, Włochy
tel.: 02 869551
www: accademiadibrera.milano.it
e-mail: krakow@positivespace.pl
fb: positivespace
Gent
Hogeschool Gent Koninklijke academie voor Schone Kunsten
Jozef Kluyskensstraat 2, 900 Gent, Belgia
+32 09 267 01 00
www: kask.be
e-mail: krakow@positivespace.pl
fb: positivespace
Strasburg
Lycee et CFA Le Corbusier
15, rue Lixenbuhl 67404 Illkirch-Graffenstaden
03 88 66 87 66
www: lyceelecorbusier.eu
e-mail: krakow@positivespace.pl
fb: positivespace
Paris
Paris


www:
e-mail:
fb: